31-augustus-‘05

Water, water en nog meer water. De weg slingert als een opgelegde dijk door het natte landschap. Niet als voorgaand jaar, wellicht stond de dijk ook blank. Gewoon nat water zover als het oog reikt. Met hoge snelheid verplaatst de bus zich door dit voor mij herkenbare landschap. Water door eilanden van steenfabrieken onderbroken. De claxon, op drukkere plaatsen, geeft de belangrijkheid van het transport aan. Vol toeterend stormen wij verder over de overwegend lege weg. Het is vrijdag, rustiger dan normaal. De witte moslims, door de kleding geaccentueerd, gaan in een lange stoet richting moskee. De bus niet beïnvloed door dit tafereel, raast vrolijk verder. Enkele kinderen, enige riksja’s maar verder is de weg leeg. Een jongetje opgeschikt tijdens zijn heilige vrijdag valt met zijn fiets, de bus draait er, alsof de chauffeur op gaat voor de eland proef, behendig omheen. Verder op laten wij, terwijl wij naar rechts draaien, de zojuist geopende snelweg naar Sylhet links liggen. Sylhet, in het Noordoosten van Bangladesh gelegen, is de meest conservatieve omgeving. Vrouwen lopen er bijna volledig geblindeerd als zwarte ninja krijgers over straat.

De nieuwe snelweg heeft de afstand Dhaka Sylhet gereduceerd tot slechts 4 uur. Naar rechts draaiend gaat de snelheid terug naar de voor ons zo gebruikelijke. De weg wordt zanderig. Links wordt het landschap met lage heuvels geaccentueerd door lage struiken. Ik denk aan de duinen van Scheveningen tot aan Noordwijk. Hoe vaak heb ik daar niet gefietst? Waarom lijkt het erop? Het lijkt erop en ook niet. Nauwlettend houd ik de kilometerpalen in het oog. Na 5 palen heb ik de vertaling rond, het Bangla schrift wordt steeds herkenbaarder, nog 7 kilometer en dan zijn we er.

Srimangal; de theetuinen van Bangladesh.

Na een enerverende week Dhaka met verschillende workshops en meetings vluchten wij naar het Noordoosten voor een bezoek aan de fiets vriendelijke omgeving van Bangladesh. Als de bus in de verte verdwijnt, kijken wij ons om heen, rustig, vriendelijk, opwekkend. De atmosfeer straalt, ik heb het nu al naar mijn zin, vredigheid je voelt het! Overnachten op een theeplantage, hopelijk is het mogelijk. Voor de bideshi die zijn poepflap trekt is dit géén enkel probleem. Andere volunteers hebben dit dan ook al gedaan maar om nu 1500 taka per nacht te betalen, nee dat niet. De Bangladesh Tea Research Institute Guesthouse blijkt na een korte ontmoeting met de manager wel een mogelijkheid te hebben voor in ieder geval de eerste nacht. Het is geweldig, het is vredig, het is rust.

Thee voornamelijk bekend van de zakjes die later als de thee voor één verpakkingen, mijn keuken en menig geïmproviseerde kerstkaart bestierde. Zelfs de Chinese groene, en enkele soorten cafeïne vrije, bosbessen, aardbeien, citroen, appel, sinaasappel en weet ik niet wat! Alle soorten alle maten alle kleuren alle smaken ik heb ze gezien, in ieder geval een groot gedeelte van deze bonte verzameling.

Maar struiken die heb ik nog nooit in den lijve mogen aanschouwen. Heuvel op heuvel af het staat er vol mee. Het is eigenlijk niet meer dan een soort van ligusterstruik, de botanicus die dit leest zal ongetwijfeld, zijn tenen krommend enige stuiptrekkingen makend afhaken. Jammer maar meer dan een veredelde, weliswaar vreselijk brede ligusterheg is het niet. Stel je voor al eeuwen is dit één van de belangrijkste drijfveren geweest voor onnoemelijk lange zeereizen, gevechten en scheurbuik. Thee; menig zeeman heeft hiervoor zijn leven in de waagschaal gezet. Op zoek naar avontuur, roem, gage en thee! Dag in dag uit de wereld geniet er nog steeds van. De wereld ja; maar niet de theeplukkers, vrouwen want de mannen zijn niet behendig genoeg, op de plantage. Zij ploeteren de hele dag door de dichte struiken, uitgedost in opvallend gekleurde kledij,

blaadje links blaadje rechts, 6 dagen per week voor een loon van 28 taka per dag. 28 taka voor 9 uur plukken, huisvesting en 8 kg. bloem per week. Bangladesh is goedkoop maar 28 taka per dag….?

In Nederland en andere westerse landen woedt in de supermarkt het gevecht om schapruimte. Hoe prominenter je product geplaatst wordt des te meer trekt het de aandacht van de klant. Schapruimte is een kwestie van vraag, prijs en kwaliteit. Hoe groter de marge voor de onderneming, de multinational hoe prominenter het product in de schappen wordt geplaatst. De enige die er daadwerkelijk beter van worden zijn het management van de onderneming, de eventuele eigenaar en de aandeelhouders.

De grootste concurrent van AH heeft opnieuw 600 van zijn artikelen blijvend in prijs verlaagd, was er afgelopen week in de krant te lezen. Het gevecht om de klant, schapruimte en marktaandeel is nog altijd in volle gang. Tot er slechts één bedrijf overblijft. Het ultieme Utopia voor elke ondernemer. Zelf kunnen bepalen welke prijs je op een nieuw product plaatst géén concurrentie want die is inmiddels dood geconcurreerd. Het hele proces van vakkenvullers onderaan de ladder tot zakkenvullers aan de top in één grote euforie.

Eigenlijk hebben we dan niks meer dan een soort van staatswinkel zoals die vroeger in het Oostblok bestond. Het is in dat geval niet de staat maar de multinational die bepaald wat wij mogen consumeren.

Leven het kapitalisme zullen de groot aandeelhouders roepen.

En de theeplukkers ….. die bij het krieken van de dag aan het werk gaan?

Wellicht volgend jaar 27 taka per dag. We moesten tenslotte de prijzen drukken zal er geroepen worden.

 Landen als Bangladesh waar arbeidskracht vreselijk goedkoop is, kunstmatig laag gehouden wordt, want anders raken zij hun concurrentie positie ten opzichten van andere lage lonen landen kwijt. Hebben hier echt helemaal niks aan! Er wordt door de ondernemingen géén belasting betaald, zoals zij dat in het westen gewend zijn. Er gaat géén extra inkomsten naar de staat waardoor zij kunnen investeren in onderwijs gezondheidszorg infrastructuur en goed bestuur. Welnee, dit gaat in de zakken van de groot aandeelhouders die dit kunnen spenderen aan hun 5^e huis met zwembad en oprijlaan ergens op een exotische plek waar dan ook ter wereld.

En wij wat doen wij? Wij zijn blij met de prijsverlaging want ons levensonderhoud is daarmee goedkoper. Wij kunnen sparen voor onze oude dag of wellicht tussentijds een nieuw bankstel of dolby surround TV aanschaffen.

Is daar wat mis mee? Nee zeker niet!

Vol trots heb ik de afgelopen maanden kunnen vertellen dat er alleen al in Nederland meer dan €10,- per persoon is opgehaald voor de slachtoffers van de Tsunami. Nederland is daarnaast ook één van de grootste donors in Bangladesh en wereldwijd besteden wij veel geld aan ontwikkelingssamenwerking. Gisteren nog kon u in de krant lezen dat wij relatief gezien het tweede land zijn die het meeste geld geeft aan ontwikkelingssamenwerking. Alleen Denemarken geeft meer! Das mooi das goed, maar in plaats van onze belastinggelden op deze manier te besteden is het wellicht verstandig om de regels van de wereld handelsorganisatie eens aan te passen, zeker als wij structureel wat willen bereiken in de zogehete 3^e wereld. Laten we de thee (en vele andere producten) desnoods €0,10 duurder maken en voor ons de belasting verlagen, maar zorg ervoor dat zij afdoende betaald krijgen. Natuurlijk geven we ze werk en dat is belangrijk. We betalen net voldoende opdat men niet doodgaat…..maar leven!!! Dat kan je niet voor 28 taka per dag.

Wees blij dat u geboren bent in een westers land. Wij hebben het velen malen gemakkelijker. Het leven is oneerlijk zullen velen denken dat klopt maar het is nog veel onplezieriger dat dit bewust in stand wordt gehouden door een aantal geldwolven aan de top van wereldwijde multinationals.

Bij het bezoek van de theeplantage waar de thee voor Finlay wordt geproduceerd, werd ons de toegang geweigerd. Verboden toegang voor foreigners staat er groot geschreven. Ik vroeg nog aan de wachter of wellicht de theeplukkers met behulp van een zweep werden aangemoedigd om hun werk goed te doen. Order van het management was zijn enige commentaar. Het feit dat wij niet welkom zijn dat zegt meer dan genoeg!

In een goed restaurant mag je altijd in de keuken kijken! Als je de keuken niet mag zien … ...wees verstandig ga ergens anders heen.

Gaat dit verhaal over thee? Ja en Nee!

Dit verhaal gaat niet alleen over thee, het gaat over producten die voor ons belangrijk zijn het zijn onze merken waarmee een ieder zich kleed, zich identificeert.

Zij worden geproduceerd in landen zoals Bangladesh, China, Midden Amerika, Vietnam etc etc. Voor een habbekrats worden ze geproduceerd en voor het tigvoudige verkocht. De werkomstandigheden zijn bar en boos. Het salaris abominabel. Veiligheid en milieu regels worden aan de laars gelapt. Er gaat dan ook wel eens een fabriekje ten gronden, vanwege brand of omdat het wegens slechte constructie gewoon instort. Dan zijn er een paar honderd doden…. Zowat dan had je maar niet in één van de lage lonen landen geboren moeten worden!

Westerse landen, regeringen kunnen hier wat aan doen als ze het tenminste als prioriteit willen bestempelen. Of hebben zij de steun van de grote multinationals nodig voor de herverkiezingscampagne?

“Meneer de president welterusten, slaap maar lekker in je mooie witte huis!”

Is er iets verandert sinds Boudewijn de Groot zijn lied zong?..... niet genoeg!

……. Wordt vervolgd!